63. Uluslararası Antalya Altın Portakal Film Festivali’nde perşembe günü belgeseller, kısa filmler ve sinema okullarının öğrenci yapımları izleyiciyle buluştu. Gösterimlerin ardından yönetmenler, oyuncular ve yapım ekipleri filmlerinin çıkış noktalarını, çekim koşullarını ve anlattıkları hikâyeleri seyircilerle paylaştı. Program; İlhan Usmanbaş’ın müzik dünyasından Gazze’deki yaşam mücadelesine, Şırnak’taki çocukların hafızasından Antarktika’da tek başına yapılan yolculuğa uzanan geniş bir anlatı yelpazesi sundu.
İlhan Usmanbaş’ın müziği ve modernist dünyası
Ulusal Belgesel Yarışması’nda gösterilen Modernist: Usmanbaş, Türkiye’de çağdaş müziğin öncü isimlerinden İlhan Usmanbaş’ın yaşamına ve sanatına odaklandı. Yapımcı Elif Dizdaroğlu, Usmanbaş’la 2018’de Mimaroğlu filmi sırasında tanıştıklarını ve ilk röportajı o dönemde gerçekleştirdiklerini anlattı. Görüşmeler 2019’da telefonla sürdü; 2021’de sanatçının 100. yaşı için özel bir röportaj hazırlandı. Ekip, 2022’de belgesel çekmek üzere Usmanbaş’tan izin aldı. Deprem nedeniyle ara verilen yapım süreci yeniden başladı ve film 2025’te tamamlandı. Usmanbaş, filmin tamamlanmasından önce, 30 Ocak’ta yaşamını yitirdi.
Yönetmen Enver Serdar Kökçeoğlu, Usmanbaş’ın uzun yaşamının Türkiye’nin ve müzik tarihinin önemli dönemlerine tanıklık etmesini sağladığını belirtti. Film, sanatçıyı modernist yaklaşımı ve çağdaş müziğe bağlılığı üzerinden ele aldı. Kurgucu Hazal Bayar ise arşiv görüntülerini, metinleri ve bölünmüş ekranları bir araya getirerek müziğin avangart yapısına uygun bir görsel anlatım kurduklarını söyledi.
Gazze’deki hayatı anlatan Kül ve Tuz
Kül ve Tuz, Gazze’de yaşayan insanların gündelik mücadelelerini ve kişisel kayıplarını takip etti. Film; bir ressamın, itfaiyecinin, ambulans çalışanının ve fırıncının yanı sıra yetim kalan altı çocuğun ve çocuklarını kaybeden bir anneyle babanın hikâyelerini bir araya getirdi. Yönetmen Çağatay Yurt ve yapım ekibi, savaşın görüntülerinden çok, gerçek insanların yaşadıklarını ve zor koşullarda sürdürdükleri hayatı anlatmayı amaçladıklarını aktardı.
Yürütücü yapımcı Sadık Ebu Amir, Gazze’de kamera taşımanın ciddi bir tehlike yarattığını, görüntüleri Mahmut adlı yerel bir kişinin telefonla kaydettiğini belirtti. Bu nedenle filmde oyuncuların canlandırdığı sahneler yerine, gerçek kişilerin tanıklıkları ve yaşadıkları yer aldı.
Nil Yalter’in sanatına Zor Zanaat’tan bakış
Türkiye’nin ilk video sanatçısı olarak anılan ve 2024 Venedik Bienali’nde Altın Aslan Yaşam Boyu Başarı Ödülü alan Nil Yalter’in sanatını konu alan Zor Zanaat, festivalde izleyiciyle buluştu. Yönetmen Levent Çetin, Yalter’in çalışmalarını ilk kez 1990’larda, öğrencilik yıllarında tanıdığını ve sanatçının Aksanat’taki sergisinden etkilendiğini söyledi. Çetin, belgesel fikrini yıllar sonra Yalter’le yeniden görüşerek geliştirdi. Sanatçının arşivini düzenli biçimde tutması ve ekiple paylaşması, hazırlık ve çekim sürecini kolaylaştırdı.
Uzakta: Şırnak’taki gençlerin değişen hayatı
Uzakta, 2007’de Şırnak’ta bir oyunculuk atölyesine katılan çocuk ve gençlerin izini yıllar sonra yeniden sürdü. Yönetmen Tayfur Aydın, atölye için kente gittiğinde yaklaşık yüz çocuğun yoğun enerjisinden ve büyük hayallerinden etkilendiğini anlattı. O sırada sinemayla profesyonel bir bağı olmadığını, çocukları kaydetmek için ilk kez kamera kullandığını söyledi. 2016’da kentte yaşanan çatışmalar ve sokağa çıkma yasaklarının ardından çocukların hayatını yeniden takip etmeye karar verdi.
Belgeselin danışmanı Mehmet Eryılmaz, Türkiye’nin geçmişiyle yüzleşmesi ve toplumsal hafızasını koruması gerektiğini vurguladı. Kurgucu Amir İtminan da insanların umutlarını kaybetmesinin ağır sonuçlarına dikkat çekti. Film, çocukların ilk atölyedeki hayalleriyle sonraki yıllarda karşılaştıkları koşulları yan yana getirerek değişimin izini sürdü.
Antarktika’da 51 günlük yalnız yolculuk
Beyaz Kıtaya Yolculuk, eski olimpik kürekçi Ali Rıza Bilal’in Antarktika’yı tek başına geçerek Güney Kutbu’na ulaşma girişimini izledi. Yönetmen Tayfun Belet, filmi bir motivasyon anlatısı olarak değil, insanın uzun süre yalnız kaldığında kendisiyle nasıl karşılaştığını araştıran bir yapım olarak tasarladığını söyledi. Bilal’in yolculuğu 51 gün sürdü; ekip, bu süreci 360 derecelik kamerayla kaydetti.
Bilal, ortalama eksi 40 dereceye ulaşan soğukta kameraları ve pilleri çalışır durumda tutmanın büyük güçlük yarattığını anlattı. Kayak bağlaması kırıldı; solar panel, termos ve ocaklarda arızalar çıktı. Yolculuğun ardından el ve ayak parmaklarındaki his kaybının aylar içinde düzeldiğini belirten Bilal, tek başına yapılan ekspedisyonun psikolojik yükünün fiziksel zorluklardan çok daha ağır olduğunu ifade etti.
Yıkılmak ve köy seçimlerinin gerilimi
Özel gösterim programındaki Yıkılmak, yönetmen Mehmet Ali Sevimli’nin babasının köyü Pirsultanlı’daki muhtarlık seçimini konu aldı. Sevimli, haberlerde görülen seçimlerin arka planındaki ilişkileri ve gerilimi anlatmak istediğini söyledi. Seçim iki ya da üç oy farkla sonuçlandı; yönetmen ve ekibin yeni çekimler için bir sonraki seçimi beklemesi gerekti. Görüntü yönetmeni Hakan Akgün, tarafsızlığı korumak amacıyla ekibin iki gruba ayrıldığını ve grupların farklı adayları dönüşümlü olarak çektiğini aktardı.
Altın Portakal kısa film seçkisinden öne çıkanlar
Ulusal Kısa Film Yarışması’ndaki yapımlar, kadınların yaşantısından aile ilişkilerine, güven duygusundan köy hayatına kadar farklı konuları işledi.
Kadının Adı Yok, Çağla Karslıoğlu’nun yönetmenliğinde Duygu Asena’nın aynı adlı eserinden uyarlandı. Yapımcı Zeynep Sutherland, filmin Asena’nın kadınların yaşadığı sorunlara dair düşüncelerini bugüne taşıdığını belirtti.
Dünya Senin Bildiğin Gibi Değil, mülkiyet ve güven temalarını aile ilişkileri üzerinden ele aldı. Senarist Bilgesu Kasapoğlu Akçardak, filmin çıkış noktasında babaannesinin yaşadığı bir olayı kullandı: Kapısına gelen bir dilenciye bozuk parası olmadığını söyleyen babaannesi, dilencinin parayı bozdurup geri getireceği sözünü kabul etti. Dilenci de sözünü tuttu. Film, bu küçük karşılaşmayı insanlar arasındaki güven üzerine bir hikâyeye dönüştürdü.
Kısa Akıl, oğlunun borçlarını kapatmak için mülkünü satmak isteyen bir anneyle, akli dengesinin yerinde olduğunu gösteren raporu vermesi beklenen doktor arasındaki ilişkiyi anlattı. Yönetmen ve senarist Soner Alan, hikâyeyi kendi gözlemlerinden ve bir psikiyatrist arkadaşının deneyiminden yola çıkarak geliştirdi. Gösterime sağlık durumu nedeniyle katılamayan oyuncu Sumru Yavrucuk, ekibe ve izleyicilere gönderdiği mesajda filmi salonda izleyemediği için üzüntüsünü dile getirdi.
Karayazı, kış bastırmadan toplu mezar kazan ancak beklenenden fazla ölüm yaşanınca mezarsız kalan bir köyün hikâyesini aktardı. Yönetmen Ahmet Duvar’ın Erzurum’dan tanıdığı kış koşulları, filmin çekimlerine de damgasını vurdu. Oyuncu Gürkan Korkmaz, kar altında çalışmanın kendisini oyuncu olarak tatmin ettiğini, ancak set koşullarının son derece soğuk olduğunu söyledi.
Sinema okullarından altı öğrenci filmi
Festivalin üçüncü kez düzenlediği Sinema Okulları Öğrenci Filmleri Yarışması’nın ilk bölümünde altı film gösterildi:
Abbaraların Şarkısı (Özlem Orhan), Mardin’in geleneksel leyli gecelerini ses ve sinema üzerinden anlattı.
Dostlar Sağolsun (Orhan Kerem Kartal), gasilhane sahnelerinin çekiminde karşılaşılan hassas koşulları konu etti. Ekip, cenaze gelmesi hâlinde çekimi bırakmak üzere izin almıştı.
Drunk Steps (Amir Rezaei), İranlı yönetmenin çocukluğundan beri yaptığı break dansı ve Türkiye’de kurduğu ekiple kültürünü tanıtma isteğini yansıttı.
Özge (Ömer Nakay), deneysel anlatım biçimiyle seçkide yer aldı.
Saç, Kağıt, Makas (Yasemin Çinal), yaşanmış bir olaydan hareketle bir kadının hikâyesini saç ve görünürlük üzerinden kurdu.
Uzunyayla (Deniz Kurşun), bölgede kurulan fabrikaların ardından susuz kalan Uzunyayla halkının yaşadıklarına odaklandı.
Festival gününün ortak temaları
Perşembe programındaki filmler farklı coğrafyalara ve deneyimlere yönelse de hafıza, kayıp, dayanışma ve insanın zorlu koşullarda verdiği mücadele ortak temalar olarak öne çıktı. Belgeseller gerçek tanıklıkları ve arşivleri kullanırken kısa filmler aile, güven ve toplumsal yaşamı kişisel hikâyelerle ele aldı. Öğrenci filmleri ise yerel kültürden çevresel sorunlara uzanan konularla genç sinemacıların çeşitliliğini gösterdi.