TCG Atılay, (1938-1942). Atılay denizaltısı, yaklaşık, elli yıllık bir aradan sonra, İstanbul tersanelerinde inşa edilen ilk denizaltı gemisiydi. 1939 yılında, Haliç tersanelerinde denize indirilmişti. Atılay' la birlikte, benzer üç denizaltının isim babalığını Atatürk yapmıştı. Başbakan Celal Bayar' a ulaştırılan notun sağ üst köşesinde "17.1.1938" tarihi yazmaktadır. Yeni dört denizaltı gemimiz için bulduğumuz isimler şunlardır;
1. Saldıray, 2. Batıray, 3. Atılay, 4. Yıldıray.
Haliç'te Valide taşkızaklarında yapılan Atılay denizaltısı, 1939 yılının 19 Mayıs günü, Donanma Komutanı Amiral Şükrü Okan' ın eşi Nadire Okan' ın Atılay sana muzafferiyetler, muvaffakiyetler dilerim sözünün ardından şampanya şişesinin baş tarafına vurulup kırılmasıyla denize indirilir.
Bu denizaltı battıktan yıllar sonra Almanya' dan alınan denizatlıların isimleri de bu denizaltıların isimleriyle aynı koyulmuştur. Denizaltılar ikinci dünya savası sırasında etkin bir şekilde kullanılıyordu. Türkiye, gelebilecek her türlü tehlikeye, bilhassa boğazlara yöneltilecek bir denizaltı hücumuna karşı tetikteydi. 14 Temmuz 1942' de, Türk denizaltılarından biri, Çanakkale Boğazı' nda yer alan, manyetik güvenlik hatlarını kontrol etmek için, boğazın derinliklerine daldı. Bir emniyet botu, yüzeyden, Atılay'ı takip ediyordu. Bu takip, bir süre sonra, kötü hava nedeniyle yarım kaldı. Saatler geçti.... Atılay' dan hiç bir ses çıkmadı. Aynı gece, saat 8:30'a doğru, denizaltının battı şamandırası bulundu. Şamandıradaki telefon işliyor, ancak mürettebattan ses çıkmıyordu. Atılay denizaltısı, 38 personeli ile birlikte batmıştı. 14 Temmuz 1942' de, Üsteğmen Fahir Karayel, Çanakkale Boğazı' nın Ege Denizi çıkışında saat 20.30'da gördüğü "Battı" şamandırasına "belki bir umut" diyerek yaklaşır. Telefonun ahizesini kaldırıp seslenir ama karşılık alamaz. Saat 14.30' da, Boğaz' ın Morta yakınlarında dalan Atılay' ın geri dönmeyişiyle yüreklere düşen ateş, denizaltının "Battı"şamandırasının bulunduğu haberinin duyulmasıyla yangına dönüşür.
Serseri bir mayına çarpan, komutanlığını Binbaşı Sadi Gürcan' ın yaptığı Atılay, 39 denizciyle batık gemiler mezarlığı olan Çanakkale' deki yerini alır. Hamiyet Yüceses' in, ardından ünlü Makber şarkısını söylediği eşi "Elektrikçi Başçavuş" Fethi Yüceses de, Atılay' da görev yapan denizaltıcılar arasındadır! Atılay, batan ilk denizaltımızdır. Ayhan Hünalp'in, Dumlupınar'ın batışının hüznüyle yazdığı "Teğmenim" adlı şiirde, Çanakkale'de batan bu iki denizaltı birlikte anılır.
Çanakkale Boğazı'nda 14 Temmuz 1942'de kaybolan ilk Türk denizaltısı Atılay. Yıllarca nerede olduğu, niye battığı anlaşılamayan bu denizaltıyı 52 yıl sonra Selçuk Kolay ve ekibi buldu. Denizaltında yapılan araştırmada 1.5 cm.'lik bir delik görüldü. Böylece Atılay'ın, I. Dünya Savaşı'ndan kalma bir mayına çarparak battığı anlaşıldı.
